cover photoSlide 1

Rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ: Dấu hiệu và triệu chứng

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một khuyết tật phát triển do sự khác biệt trong não. Các nhà khoa học chưa biết chính xác nguyên nhân gây ra những khác biệt này cho hầu hết mọi người mắc ASD. Tuy nhiên, một số người bị ASD có một sự khác biệt đã biết, chẳng hạn như tình trạng di truyền. Có nhiều nguyên nhân của ASD, mặc dù hầu hết vẫn chưa được biết.

Thường thì về bề ngoài người bị ASD không có gì khác biệt so với những người khác, nhưng họ có thể giao tiếp, tương tác, cư xử và học theo những cách khác với hầu hết những người khác. Khả năng học tập, tư duy và giải quyết vấn đề của những người có ASD có thể từ năng khiếu đến bị thách thức nghiêm trọng. Một số người bị ASD cần rất nhiều sự giúp đỡ trong cuộc sống hàng ngày nhưng một số khác cần ít hơn.


Chẩn đoán ASD hiện nay bao gồm hội chứng khác nhau được sử dụng chẩn đoán riêng biệt như: rối loạn tự kỷ, rối loạn phát triển lan tỏa-tự kỷ không điển hình (PDD-NOS) và hội chứng Asperger. Những tình trạng này hiện nay đều được gọi chung là rối loạn phổ tự kỷ.

ASD bắt đầu trước tuổi 3 và kéo dài trong suốt cuộc đời của một người, mặc dù các triệu chứng có thể cải thiện theo thời gian. Một số trẻ em mắc ASD cho thấy dấu hiệu của hội chứng này trong vài tháng đầu đời. Ở những trẻ khác, các triệu chứng có thể không xuất hiện cho đến 24 tháng hoặc muộn hơn. Một số trẻ có ASD dường như phát triển bình thường cho đến khoảng 18 đến 24 tháng tuổi và sau đó chúng ngừng học những kỹ năng mới, hoặc chúng mất đi các kỹ năng mà chúng từng có. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng một phần ba đến một nửa số cha mẹ có con bị ASD nhận thấy có vấn đề trước sinh nhật đầu tiên của bé, và gần 80% –90% đã gặp vấn đề trước 24 tháng tuổi.

Điều quan trọng cần lưu ý là một số người không mắc ASD cũng có thể có một số triệu chứng này. Nhưng đối với những người bị ASD, những khiếm khuyết làm cho cuộc sống của họ trở nên rất khó khăn.

Dấu hiệu

Một người có ASD có thể:

- Không phản hồi khi gọi tên trước 12 tháng tuổi

- Không chỉ vào các đối tượng thể hiện sự quan tâm (chỉ vào máy bay bay qua) 14 tháng

- Không chơi trò chơi "giả vờ" (giả vờ "nuôi" một con búp bê) trước 18 tháng

- Tránh tiếp xúc bằng mắt và muốn ở một mình

- Gặp khó khăn khi hiểu cảm xúc của người khác hoặc nói về cảm xúc của chính họ

- Kỹ năng nói và ngôn ngữ bị trì hoãn

- Lặp đi lặp lại các từ hoặc cụm từ (echolalia)

- Đưa ra câu trả lời không liên quan đến câu hỏi

- Bị khó chịu bởi những thay đổi nhỏ

- Có sở thích ám ảnh

- Vỗ tay, lắc người, hoặc quay tròn

- Có phản ứng bất thường với cách mọi thứ phát ra âm thanh, mùi, vị, nhìn hoặc cảm nhận

Kỹ năng xã hội

Các vấn đề xã hội là một trong những triệu chứng phổ biến nhất trong tất cả các loại ASD. Những người bị ASD không chỉ có "những khó khăn" xã hội như nhút nhát. Các vấn đề xã hội họ gây ra những vấn đề nghiêm trọng trong cuộc sống hàng ngày.
Ví dụ về các vấn đề xã hội liên quan đến ASD:
- Không phản hồi khi gọi tên khi 12 tháng tuổi
- Tránh tiếp xúc bằng mắt
- Thích chơi một mình
- Không chia sẻ sở thích với người khác
- Chỉ tương tác để đạt được mục tiêu mong muốn
- Có biểu lộ cảm xúc trên khuôn mặt hoặc biểu lộ không thích hợp
- Không hiểu ranh giới không gian cá nhân
- Tránh hoặc chống lại liên hệ vật lý
- Không được an ủi bởi những người khác trong tình trạng đau khổ
- Gặp khó khăn khi hiểu cảm xúc của người khác hoặc nói về cảm xúc của chính mình

Trẻ sơ sinh rất quan tâm đến thế giới và những người xung quanh. Vào ngày sinh nhật đầu tiên, một đứa trẻ bình thường tương tác với những người khác bằng cách tìm người qua ánh mắt, nói lại từ và hành động, và sử dụng những cử chỉ đơn giản như vỗ tay và vẫy tay chào "bye bye". Trẻ mới biết đi bình thường cũng thể hiện sở thích trong các trò chơi như  ú òa và đập tay theo nhịp. Nhưng một đứa trẻ với ASD có thể có một thời gian rất khó để học cách tương tác với người khác.

Rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ em

Một số người có ASD có thể không quan tâm đến người khác chút nào. Những trẻ khác có thể muốn có bạn bè, nhưng không hiểu cách phát triển tình bạn còn những trẻ em bị ASD rất khó khăn để học để thay phiên nhau và chia sẻ với những đứa trẻ khác. Điều này có thể khiến những đứa trẻ khác không muốn chơi với chúng.

Những người bị ASD có thể có vấn đề với việc thể hiện hoặc nói về cảm xúc của họ. Họ cũng có thể gặp khó khăn khi hiểu cảm xúc của người khác. Nhiều người bị ASD rất nhạy cảm khi bị xúc động và có thể không muốn ôm ấp hoặc bị ôm ấp. Hành vi tự kích thích (ví dụ, vỗ cánh tay hết lần nào đến lần khác) là phổ biến ở những người có ASD. Lo lắng và trầm cảm cũng ảnh hưởng đến một số người bị ASD. Tất cả những triệu chứng này có thể làm cho các vấn đề xã hội khác trở nên khó quản lý hơn.

Giao tiếp

Mỗi người có ASD có kỹ năng giao tiếp khác nhau. Một số người có thể nói tốt, một số người khác không nói chút nào hay chỉ nói rất ít. Khoảng 40% trẻ em bị ASD không nói gì cả. Khoảng 25% –30% trẻ bị ASD chỉ nói một số từ khi 12 đến 18 tháng tuổi và sau đó không thể nói lại chúng. Những trẻ khác có thể nói, nhưng muộn hơn.
Ví dụ về các vấn đề về giao tiếp liên quan đến ASD:
- Kỹ năng nói và ngôn ngữ bị trì hoãn
- Lặp đi lặp lại các từ hoặc cụm từ (echolalia)
- Đảo ngược đại từ 
- Trả lời không liên quan đến câu hỏi
- Không chỉ trỏ hoặc phản ứng lại
- Sử dụng ít hoặc không có cử chỉ nào (ví dụ: không vẫy tay chào tạm biệt)
- Nói chuyện bằng giọng nói bằng phẳng, rô bốt hoặc hát
- Không chơi giả vờ (ví dụ, không giả vờ "nuôi" một con búp bê)
- Không hiểu câu chuyện đùa, mỉa mai hay trêu chọc

Những người có ASD nói chuyện có thể sử dụng ngôn ngữ theo những cách khác thường. Họ có thể không có khả năng đặt các từ thành một câu hoàn chỉnh. Một số người có ASD chỉ nói một từ tại một thời điểm, một số người khác lặp đi lặp lại cùng một từ hoặc cụm từ. Một số trẻ lặp lại những gì người khác nói (gọi là hội chứng echolalia), các từ lặp đi lặp lại có thể được nói ngay hoặc sau đó. Ví dụ, nếu bạn hỏi ai đó có ASD, "Bạn có muốn một ít nước trái cây không?" người đó có thể lặp lại "Bạn có muốn uống nước  trái cây không?" thay vì trả lời câu hỏi của bạn. Mặc dù nhiều trẻ em không có ASD trải qua một giai đoạn mà chúng lặp lại những gì chúng nghe được, thường đi qua ba tuổi. Một số người có ASD có thể nói tốt nhưng có thể gặp khó khăn khi nghe những gì người khác nói.

Rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ em

Những người bị ASD có thể gặp khó khăn trong việc sử dụng và hiểu cử chỉ, ngôn ngữ cơ thể hoặc giọng nói. Ví dụ, những người có ASD có thể không hiểu ý nghĩa của việc vẫy tay chào tạm biệt. Biểu hiện trên khuôn mặt, cử động và cử chỉ có thể không khớp với những gì họ đang nói. Ví dụ, những người có ASD có thể mỉm cười khi nói điều gì đó buồn.

Những người có ASD có thể nói "tôi" khi họ có nghĩa là "bạn" hoặc ngược lại. Tiếng nói của họ có thể âm thanh bằng phẳng, giống như rô bốt hoặc cao độ. Những người có ASD có thể đứng quá gần người họ đang nói chuyện, hoặc có thể gắn bó với một chủ đề trò chuyện quá lâu. Họ có thể nói rất nhiều về những điều họ thực sự thích, thay vì có một cuộc trò chuyện qua lại với ai đó.

Sở thích và hành vi bất thường

Nhiều người bị ASD có những quan tâm hoặc hành vi bất thường.
Ví dụ về sở thích và hành vi bất thường liên quan đến ASD:
- Xếp hàng đồ chơi hoặc các đồ vật khác
- Chơi với đồ chơi theo cùng một cách mỗi lần
- Thích các phần của vật thể (ví dụ: bánh xe)
- Sắp xếp rất ngăn nắp
- Bị khó chịu bởi những thay đổi nhỏ
- Có sở thích ám ảnh
- Phải tuân theo các thói quen nhất định
- Vỗ tay, lắc người hoặc xoay vòng tròn

Lặp đi lặp lại một hành động nhiều lần, có liên quan đến một phần cơ thể, toàn bộ cơ thể hoặc thậm chí là một vật thể hoặc đồ chơi. Ví dụ, những người có ASD có thể dành nhiều thời gian liên tục đập cánh tay của họ hoặc lắc lư người từ bên này sang bên kia. Họ có thể liên tục bật đèn và tắt hoặc quay bánh xe của một chiếc xe đồ chơi. Các loại hoạt động này được gọi là hành động tự kích thích.

Những người bị ASD thường phát triển theo thói quen. Một sự thay đổi trong mô hình bình thường trong ngày — giống như một điểm dừng trên đường từ trường về nhà — có thể rất khó chịu đối với những người bị ASD. Họ có thể "mất kiểm soát" hoặc có cơn giận dữ, đặc biệt là nếu ở một nơi xa lạ.

Một số người bị ASD cũng có thể phát triển các thói quen có vẻ bất thường hoặc không cần thiết. Ví dụ: một người có thể cố gắng nhìn vào mọi cửa sổ khi họ đi ngang qua một tòa nhà hoặc có thể luôn muốn xem video từ đầu đến cuối. Việc không được phép làm những loại thói quen này có thể gây ra sự thất vọng nghiêm trọng và giận dữ.

Các triệu chứng khác

Một số người bị ASD có các triệu chứng khác. Chúng có thể bao gồm:
- Tăng động (rất tích cực)
- Bốc đồng (hành động không suy nghĩ)
- Giảm chú ý
- Hiếu chiến
- Tự gây tổn thương
- Tính khí nóng nảy
- Thói quen ăn uống và ngủ không bình thường
- Tâm trạng , cảm xúc thất thường
- Không sợ hãi hoặc sợ hãi nhiều hơn dự kiến
- Phản ứng bất thường với âm thanh, mùi, vị, nhìn hoặc cảm nhận.

Những người bị ASD có thể có những phản ứng bất thường khi chạm, ngửi, nghe, nhìn, nếm, và cảm nhận. Ví dụ, họ có thể phản ứng quá mức hoặc không phản ứng với cơn đau hoặc tiếng ồn lớn. Họ có thể có thói quen ăn uống bất thường như một số người bị ASD giới hạn chế độ ăn uống của họ chỉ với một vài loại thực phẩm. Những người khác có thể ăn các thứ không phải thực phẩm như đất hay đá (được gọi là hội chứng pica). Họ cũng có thể có các vấn đề như táo bón mãn tính hoặc tiêu chảy.


Những người bị ASD có thể có thói quen ngủ kỳ cục. Họ cũng có thể có bất thường về tâm hoặc cảm xúc. Ví dụ, họ có thể cười hoặc khóc vào những thời điểm bất thường hoặc không có phản ứng cảm xúc vào những thời điểm bạn mong đợi. Ngoài ra, họ có thể không sợ những điều nguy hiểm, nhưng họ có thể sợ những đồ vật hoặc sự kiện vô hại.

Phát triển

Trẻ em bị ASD phát triển ở các mức độ khác nhau ở các kỹ năng khác nhau. Trẻ có thể có sự chậm trễ trong các kỹ năng ngôn ngữ, xã hội và học tập, trong khi khả năng đi lại và di chuyển của chúng xung quanh giống như những đứa trẻ khác trong độ tuổi của chúng. Trẻ cũng có thể rất giỏi ghép các câu đố với nhau hoặc giải quyết các vấn đề máy tính, nhưng lại có thể gặp rắc rối với các hoạt động xã hội như nói chuyện hoặc kết bạn. Trẻ em bị ASD cũng có thể học một kỹ năng khó trước khi học những kỹ năng dễ dàng. Ví dụ, một đứa trẻ có thể đọc được các từ dài nhưng không thể phát âm chữ “b”.

Trẻ em phát triển theo nhịp độ riêng của chúng, do đó rất khó để biết chính xác khi nào một đứa trẻ sẽ học được một kỹ năng cụ thể. Nhưng, có những cột mốc phát triển cụ thể theo độ tuổi được sử dụng để đo lường sự tiến bộ về mặt xã hội và tình cảm của trẻ trong vài năm đầu đời. Cha mẹ có thể tìm hiểu và tham khảo về các cột mốc phát triển cần đạt được kết hợp cùng các chuyên gia chăm sóc sức khỏe của con hướng dẫn bé để phát triển những kỹ năng cần thiết, đồng thời kiểm tra sàng lọc tự kỷ cho con sớm.
Gửi câu hỏi